تهذيب نفس

گامهاي عملي به سوي تهذيب اخلاق

<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

 

 گام اول : توبه

آثار معاصي و گناه ، اندك  اندك در نفس بر روي هم مي نشيند تا مزاج نفس را فاسد گرداند و اصل ايمان را زايل سازد و روح را به هلاكت اندازد . از امام صادق (ع) مرويست كه خداي تعالي فرمود : هر بنده اي كه خواهش نفس خود را بر طاعت من اختيار نمود كمتر چيزي كه به او مي كنم ، او را از لذت مناجات خود محروم مي سازم . و فرمود به درستي كه بنده گناه مي كند پس بسبب آن از نماز شب محروم مي گردد و بدرستي كه عمل بد زودتر در صاحب خود اثر مي كند از كارد در گوشت .

(سوره فرقان ، آيه 70) مي فرمايند : « كسانيكه توبه كنند و ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند خداوند گناهان آنان را به حسنات تبديل مي كند .»

 

                مخسب اي گنه كرده ي خفته خيز                         بقدر گنه آب چشمي ريز

 

حقيقت توبه :

حقيقي توبه، بازگشت از نافرماني خدا به سوي اطاعت است ،كه ناشي از پشيماني نسبت به اعمال گذشته است.

حضرت علي (ع) در شرح استغفار مي فرمايد :

استغفار يك كلمه است اما شش معني (و مرحله ) دارد .

نخست : پشيماني از گذشته است .

دوم : تصميم بر ترك آن براي هميشه است .

سوم : اين كه حقوقي را كه از مردم ضايع كرده اي به آنها برگرداني ، به گونه اي كه هنگام ملاقات پروردگار حق كسي بر تو نباشد .

چهارم :اين كه هر واجبي كه از تو فوت شده حق ْآن را بجا آوري(و قضا يا كفاره آن را انجام دهي)

پنجم : اينكه گوشتهايي كه بواسطه ي حرام بر اندامت روئيده با اندوه بر گناه آب كني ، تا چيزي از آن باقي نماند و گوشت تازه به جاي آن برويد .

ششم : آنكه به همان اندازه كه لذت و شيريني گناه را چشيده اي درد و رنج طاعت را نيز بچشي ، پس از طي اين مراحل بگو « استغفر الله ».

 

توبه كننده چه دستوراتي را بايد به كار ببندد كه به گناه بازگشت نكند ؛ 

1-      جداشدن از محيط گناه و عدم شركت در مجالس معصيت ، چرا كه توبه كار در آغاز امر آسيب پذير است .

2-      بايد در دوستان و معاشران خود تجديد نظر كند .

3-      هر زمان وسوسه ها و انگيزه هاي آن گناه در او پيدا شود به ذكر خدا روي آورد .

4-  همواره درباره آثار زيانبار گناهي كه آن را ترك گفته و به عقوبتها و مجازاتهايي كه بر يكايك از گناهان وعده داده شده بينديشد و نيز به الطاف و عنايات الهيه كه در انتظار توبه كاران است توجه كند .

5-      بايد وقت شبانه روزي خود را با برنامه هاي صحيح پر كند .

 

                  تا كنون كردي گنه ديگر مكن                     تيره كردي آب افزونتر مكن

 

گام دوم : مشارطه

منظور از مشارطه،شرط كردن با نفس خويش در مورد حفظ و كنترل اعضاء هفتگانه ، يعني چشم ،گوش، زبان ، دست ، پا ، شكم و فرج .

امام سجاد (ع) در دعاي سي و يكم صحيفه سجاديه در پيشگاه خداوند عرض مي كند :

« پروردگارا ! شرطي در پيشگاه تو كرده ام كه به آنچه دوست نداري باز نگردم ، و تضمين مي كنم به سراغ آنچه را تو مذمت كرده اي نروم و عهد مي كنم كه از جميع گناهانت دوري گزينم .»

مشارطه بايد دائماً و همه روزه تكرار شود و بهترين وقت آن را بعد از فراغت از نماز صبح و نورانيت به انوار اين عبادت بزرگ الهي دانسته اند .

 

 گام سوم : مراقبه

مراقبه يعني مراقبت اعمال و اخلاق خويشتن بودن ، و نظارت دقيق بر آن داشتن و همه روزه و در همه حال و در همه جا به كارهايي كه از وي سر مي زند ، توجه كند .

 

گام چهارم : محاسبه

امام صادق (ع) مي فرمايند :

بر هر مسلماني كه معرفت ما را دارد لازم است كه اعمال خود را در هر روز و شب ، بر خويشتن عرضه بدارد ، و حسابگر نفس خود باشد ، اگر حسنه اي مشاهده كرد براي افزون آن كوشش كند ، و اگر سيئه اي (گناهي) ملاحظه نمود از آن استغفار نمايد ، مبادا روز قيامت رسوا گردد .

 

 گام پنجم : معاتبه و معاقبه ( سرزنش كردن و كيفر دادن )

گام پنجم  سرزنش و مجازات نفس در برابر خطاها و خلافهايي است كه از انسان سر زده است . زيرا اگر انسان حساب كند و در مقابل كارهاي خلاف ، هيچ واكنشي نشان ندهد ، نتيجه معكوس خواهد شد ، و به تعبير ديگر ، باعث جرأت و جسارت نفس مي شود .

حضرت علي (ع) مي فرمايد : داروي نفس ( سركش ) روزه گرفتن از هوي و هوسها و پرهيز از لذات دنيا مي باشد .

به گفته مرحوم نراقي در معراج السعادت : « اگر كار اخلاقي از او سر زد در مقابل تنبيه خود بر آيد ، مثلاً ، تن به عبادات سنگين و انفاق اموالي كه مورد علاقه اوست بدهد ، اگر لقمه حرام و مشتبهي خورده خويشتن را مقداري گرسنگي دهد ، اگر زبان به غيبت مسلماني گشود ، مدح او كند يا با سكوت ، خود را تنبيه ، يا با ذكر خدا آن را جبران نمايد ؛ اگر شخص فقير و تنگدستي را كوچك شمرده و نسبت به آن توهين كرده ، مال فراواني را به او ببخشد و همچنين نسبت به ساير معاصي و تقصيرات در مقام جبران بر آيد.»

 

براي توضيح بيشتر مي توانيد به كتابهاي معراج السعاده و يا اخلاق در قران حضرت آيه اله مكارم شيرازي مراجعه كنيد .

    

 

 

/ 4 نظر / 12 بازدید
یاسین

سلام..لطفا سر بزنيد و مطلب رو حتما بخونيد...دفاعيه از امام علی ع .منتظرم .يا علی ع

محمدصالح مفتاح

سلام عليکم. مطلبی در مورد وحدت حوزه ودانشگاه نوشته ام که دوست دارم بخوانيد و نظر بدهيد. منتظرم

بداية

سلام از پرشين بلاگ خسته شدم ... مي رم سراغ بلاگفا ...يه سر بزنين تا ببينين ... فعلا همين ... التماس دعا ...